تا چند سال پیش، واژه «میکرودراما» حتی برای بسیاری از سینماگران مفهومی ناشناخته بود و کمتر مورد توجه قرار می‌گرفت. اما با فراگیری تلفن‌های همراه هوشمند و شبکه‌های اجتماعی که بخش قابل توجهی از محتوای آن‌ها بر پایه تولید ویدئوهای کوتاه استوار است، این مفهوم به‌ تدریج راه خود را به صنعت سرگرمی باز کرده است. تا جایی که احتمالا بسیاری از کاربران هنگام حضور در فضای مجازی، با ویدئوهای کوتاهی مواجه شده‌اند که با روایت‌هایی ساده و مینیمال، بدون مقدمه‌چینی به سراغ اصل مطلب می‌روند و در زمانی کوتاه، داستان را روایت می‌کنند.
سیروس مقدم: همه چیز به سمت کمینه‌گرایی پیش می‌رود
با وجود مقاومت‌های اولیه در برابر این جریان که ریشه در برتری بخشیدن به مدیوم‌های سینما، شبکه نمایش خانگی و تلویزیون داشت، حالا به نظر می‌رسد قابلیت‌های درام پردازی، اصول زیبایی‌شناختی و حتی میزان ضریب نفوذ این تولیدات در بدنه جامعه، حتی بسیاری از سینماگران حرفه‌ای را مجاب کرده است که ساخت سریال‌های کوتاه در قاب عمودی را تجربه کنند.
سیروس مقدم کارگردان باسابقه که روزگاری به واسطه ساخت سریال‌های پرتعداد و تجربه‌های تازه‌ روایی و فرمی در قاب کوچک تلویزیون شناخته می‌شد، درباره این گونه تازه روایت تصویری گفت: «به نظر من این شکل از تولید مسیر جذابی است که همه در حال تجربه آن هستند و گاهی نیز دستاوردهای خوبی داشته است. به‌خصوص در این دوره که همه چیز به سمت کمینه‌گرایی و سرعت بیشتر پیش می‌رود، این تغییرات قابل توجه است. خود من مدت‌هاست کتاب نمی‌خوانم و بیشتر کتاب گوش می‌دهم؛ از یک جا تا جای دیگر که در حال رفت‌وآمد هستم، کتاب صوتی انتخاب اول من است، چراکه همه چیز با شتاب بیشتری پیش می‌رود. اگر سریال‌های عمودی در مسیر حرفه‌ای پیش بروند به نظرم می‌توانند مسیر جذابی را پیش روی تولید و مصرف محتوای تصویری قرار دهند.»
منوچهر هادی: از منظر اقتصادی ساخت میکرودراما به‌صرفه است
منوچهر هادی که کارگردانی آثاری پرمخاطب در سینما، تلویزیون و شبکه نمایش خانگی را برعهده داشته است نیز درباره این قالب تازه در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی ایرنا عنوان کرد: «ساخت سریال‌های کوتاه میکرودرام در حال حاضر با استقبال زیادی مواجه شده است. در کشورهایی نظیر چین و ژاپن بسیار فراگیر شده و حتی پلتفرم نتفلیکس نیز تولید اینگونه آثار را آغاز کرده است. بدین ترتیب، مخاطبان یک اثر داستانی صد دقیقه‌ای را در قالب پنجاه قسمت تماشا می‌کنند.
وی گفت: در سریال‌های میکرودرام نیاز است تا هر قسمت شروع، میانه و پایان‌بندی مشخصی ارائه دهد. این در حالی است که در آثار داخلی، گاه حتی یک فیلم بلند بدون پیشبرد موثر داستان به پایان می‌رسد. در نمونه‌های موفق داخلی نیز گاه بخش‌های میانی دچار اطناب است و معرفی شخصیت‌ها زمان زیادی می‌طلبد. بنابراین این قالب نیازمند آزمون و خطاست.
هادی با اشاره به صرفه اقتصادی این قالب عنوان می کند: در عین حال، از منظر اقتصادی ساخت میکرودراما برای پلتفرم‌ها به‌صرفه است، زیرا تولید سریال‌های طولانی پرهزینه بوده و پلتفرم‌ها اکنون به سمت مینی‌سریال‌های ۸ تا ۱۰ قسمتی رفته‌اند. از این حیث کاهش هزینه‌ها انگیزه خوبی برای ورود به حوزه میکرودرام‌ها ایجاد می‌کند.
میکرودراما چقدر در ایران گسترش خواهد یافت؟
میکرودراما این روزها به یکی از سریع‌ترین قالب‌های روایی در دنیای پست مدرن تبدیل شده است و تولید سریال‌های کوتاه که هر قسمت آن بین یک تا دو دقیقه زمان دارد، طرفداران زیادی را پیدا کرده است.
این آثار عموما از همان ابتدا بر اساس مختصات صفحه تلفن‌های هوشمند و در قالب عمودی طراحی می‌شوند و برای همین، اصول زیبایی‌شناسی خاصی، از نوع قاب بندی و انتخاب نما تا چگونگی پرداخت دراماتیک بر آن حاکم است.
اما سوال این است که تولید میکرودراما در قاب عمودی تا چه اندازه می‌تواند فراگیر شده و به عنوان یک استاندارد در بیان روایت‌هایی تصویری جایگاه خود را تثبیت کند؟ آیا ممکن است روزی فرا برسد که سلطه قاب افقی با چالش مواجه شود؟
این پرسش شاید در ابتدا بلندپروازانه به نظر برسد اما رشد سریع میکرودراما در جهان و اقبال مخاطبان به آن باعث می‌شود تا نتوان چنین استدلال‌هایی را نادیده گرفت.
راه اندازی پلتفرم های اختصاصی
با وجود اینکه تولید میکرو دراما در قاب عمودی سال‌هاست در کشورهای آسیایی شرق دور و همچنین در صنعت تصویر آمریکا به ظهور رسیده است، اما گسترش همه‌گیر شبکه‌های اجتماعی و بعدها وقوع پاندمی کرونا، بیش از پیش باعث رشد فیلمسازی در قاب عمودی شد. تا آنجا که پلتفرم‌هایی ویژه برای نمایش میکرودراما در برخی کشورها به وجود آمد و دامنه این آثار از تیک تاک و اینستاگرام فراتر رفت و عرضه میکرودراما صورتی حرفه‌ای پیدا کرد.
امروزه برخی از همین پلتفرم‌ها قراردادهایی را با جشنواره‌های رده الف جهانی منعقد کرده‌اند و از این طریق، در حال تثبیت جایگاه این گونه تازه تولید محتوای تصویری و سرگرمی محور هستند. اما دامنه تولید میکرودراما، بدنه حرفه‌ای سینمای ایران را هم درگیر خود کرده است.
ورود حرفه ای ها به ساخت میکرودراما
این روزها علاوه بر اینکه تورج اصلانی، کارگردان و مدیر فیلمبرداری خلاق که جایزه معتبر کمرایمیج را در کارنامه دارد، ساخت نخستین فیلم بلند سینمایی ایران در قاب عمودی را تجربه کرده است، خبرهایی درباره ساخت سریال‌های کوتاه میکرودراما نیز توسط عوامل حرفه‌ای سینما به گوش می‌رسد.
در گمانه‌زنی‌های منتشر شده در فضای مجازی، نام‌هایی همچون مجید توکلی، عادل تبریزی، آرش معیریان به چشم می‌خورد که مشغول ساخت میکرودراما هستند و گویا تاکنون بازیگران چهره‌ای همچون صدف اسپهبدی و المیرا دهقانی مقابل دوربین آثار اینچنینی رفته‌اند.
اما این همه ماجرا نیست و برخی از تهیه‌کننده‌های مطرح و پرکار سینمای ایران نیز برای حضور فعال در این عرصه دورخیز کرده‌اند و حتی شنیده می‌شود که مقدمات آماده سازی سه پلتفرم اختصاصی تولید محتوای تصویری در ایران نیز در حال انجام است.
باید منتظر ماند و دید این قالب تازه داستان‌گویی تصویری که این روزها یک جشنواره را نیز به خود اختصاص داده است، در ادامه چه ابعادی پیدا کرده و پای کدام سینماگران مطرح را به عرصه تولید بازخواهد کرد